latego, mimo że wody pokrywają blisko trzy czwarte powierzchni kuli emskiej, to, jak wykazują ostatnie badania, produkują one rocznie mniej ięcej tyle materii organicznej co lądy. Poza środowiskiem wodnym glony nie występują oczywiście w tak dużej asie, niemniej jednak ilość ich może być pokaźna; i tak np. obliczono, że niektórych glebach biomasa glonów wynosi około 140 kg na 1 ha. Udział glonów w biosferze, jak również ich znaczenie jest bardzo wielkie, lony w ogromnej większości są samożywnymi roślinami i na tym polega ich lówna rola w przyrodzie. Podobnie jak rośliny naczyniowe na lądzie, tak ne w środowisku wodnym są głównymi producentami materii organicznej, więc producentami pokarmu, z którego korzystają bezpośrednio lub po- rednio wszystkie inne istoty żywe pozbawione chlorofilu (poza niewielkimi yjątkami). Korzystanie z tego prapokarmu (prażeru), jakimi są glony, może dbywać śię bądź w drodze bezpośredniego konsumowania, bądź pożerania wierząt glonożernych przez drapieżników, bądź wreszcie przez pobieranie roduktów rozkładu zarówno glonów, jak i innych organizmów, których azą pokarmową są glony. Oczywiście, po śmierci, zarówno organizmy roślinne, jak i zwierzęce legają rozkładowi do związków bardzo prostych, biorąc tym samym udział odwiecznym procesie obiegu materii w przyrodzie; glony stanowią w tym yklu bardzo ważne ogniwo - ogniwo producentów. Nie mniej ważnym procesem związanym z działalnością glonów jest ydzielanie tlenu podczas fotosyntezy. Jak wielkie znaczenie ma ten gaz dla tot żywych, nie ma potrzeby tu wyjaśniać, warto jedynie dodać, że również w procesach chemicznych, prowadzących do ostatecznej mineralizacji ielu substancji organicznych, bierze on poważny udział. Dużą rolę odgrywają glony w zasiedlaniu nie opanowanych jeszcze przez cie biotopów. Są one zwykle pionierami w nowo powstałych zbiornikach odnych - rowach, dołach potorfowych, gliniankach - na świeżo odkrytej emi, skałach itp. miejscach. Duże znaczenie w opanowywaniu stałego odłożą mają glony naziemne i glebowe, które często są pionierami przygo- wującymi glebę dla roślin wyższych. Osiedlają się one na nagich skałach ałowych piaskach, gdzie - obumierając - dają pierwszą warstewkę sub- ancji humusowych. Osiedlają się wreszcie na korze drzew; mogą tu napot- ć pewne grzybnie i w sprzyjających okolicznościach wejść z nimi w sym- ozę, tworząc organizmy porostowe. Wielkie znaczenie mają również glony glebowe, które obumierając, zbogacają glebę w próchnicę. Niektóre z nich (pewne gatunki sinic) zdol- ne są nawet do asymilacji azotu atmosferycznego i te dla gleby mają pie wszorzędne znaczenie. Pewną, niekiedy dość znaczną rolę odgrywają glony w przyrodzie, ja czynnik geologiczny. Jedne z nich biorą udział w procesach skałotwórczyc inne natomiast działają w kierunku przeciwnym - rozkładają skały. W pierwszym przypadku działalność glonów może przejawiać się w różn sposób. Bardzo powszechnym zjawiskiem jest tworzenie złóż sapropel Powstaje on z opadłych na dno obumarłych glonów, które razem z martwy organizmami bentonalnymi ulepają rozkładowi i tworzą muł organiczn Z kolei przekształca się on w substancję o galaretowatej konsystencji zwa sapropelem. Nagromadzone na dnie złoża sapropelu mogą osiągnąć niek dy kilkumetrową miąższość. Niektóre glony mają ściany komórkowe nie ulegające rozkładowi, pon waż przesycone są krzemionką lub węglanem wapnia. Jeśli występują on licznie i przez długi czas, wówczas na dnie zbiornika nagromadza się ic ogromna ilość, tworząc niekiedy pokaźnej miąższości złoża. Tak jest przykład w przypadku okrzemek (por. str. 166), których ogromne ilości pan cerzyków utworzyły złoża diatomitu (znane również w Polsce) Działalność skałotwórcza glonów może przybierać i inną formę. Wiel z nich, jak niektóre sinice, krasnorosty lub zielenice, odkłada na zewnąt lub gromadzi w swych plechach nierozpuszczalny w wodzie węglan wapń W pierwszym przypadku ilości wydzielanego tego związku bywają tak duz że glony zostają pogrążone w jego złogach i obumierają; żywe pozostaj tylko te, które mieszczą się w najbardziej na zewnątrz znajdujących się częs ciach tych złogów i kontaktują się jeszcze ze środowiskiem. W ten sposo powstają tufy w gorących źródłach. W drugim przypadku nagromadzanie węglanu wapnia odbywa się w ścianach komórkowych. Jeśli są to glo większych rozmiarów, jak np. skalinek (Lithothamnion), skałoliść (Lithl phyHum), powstają duże, liczące kilkanaście centymetrów średnicy, buł wate twory, które nagromadzone w dużych ilościach tworzą pokaźne zło wapienne. Źródłem wapnia dla tych glonów są różne sole wapniowe rozpuszczo w wodzie. Sole te w organizmach glonów ulegają przetworzeniu, po czy w wyniku tego procesu, wydzielony zostaje nierozpuszczalny węglan wapń Wręcz przeciwny proces, polegający na rozkładzie skał wapiennyc przeprowadzają tzw. glony endolityczne. Są to zwykle glony mikroskopijn wielkości, które początkowo żyją na powierzchni skały, z czasem, dzi wydzielaniu kwasów organicznych, rozpuszczają ją i, zagłębiając się w n